على زمانى قمشه اى

294

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

سفارت امير نظام گروسى به فرانسه مىرفتند براى ادامه تحصيلات به پاريس برود ، وى پس از بازگشت و تصدى تلگراف‌خانه به امر ناصر الدّين شاه اغلب شبها در شمس العماره حضور شاه مىرفت و با دوربين‌هاى فلكى كه از اروپا وارد كرده بود كواكب را به شاه نشان داده و حركات و گردش آنها را توضيح مىداد . وى اصرار داشت كه با تقويت دربار به ايجاد رصدخانه بپردازد ولى اصرار وى به جايى نرسيد و به قرارى كه معتصم السلطنه فرخ حكايت مىكند ناصر الدّين شاه مىگويد « نبايد پول را روى هوا خرج كرد » بنابراين به‌جاى تأسيس رصدخانه تنها استفاده‌اى كه از وجود او به عمل آمد اين بود كه اجمالا ذهن شاه را به طرز گردش و حركات و فواصل سيارات سماوى آشنا مىكرد . « 1 » درخور انديشه است كه فكر شاه قاجار در اين مرزوبوم مقدس كه زمانى مهد و كانون اخترشناسى بوده چنان ريشه كرده كه تا امروز كه حدود 150 سال از گفتهء او مىگذرد متأسفانه ما رصدخانه‌اى درخور شأن نظام اسلامى ايران نداريم ، درحالىكه جهان دانش فضا ، فراسوى كهكشانهاى دوردست را مىكاود . تأليفات مشير الوزراء تأليفاتى كه به زبان فارسى از او به‌جاى مانده سه اثر است : 1 . يكى در علم جغرافياست كه آن را به خواهش مرحوم على قلى خان هدايت ( مخبر الدوله ، وزير تلگراف ) تأليف كرده است . 2 . كتابى است در هيئت و نجوم كه هنگام اقامت در طرابزون و مأموريت دولتى تأليف نموده است .

--> ( 1 ) . زندگانى سردار كابلى ، ص 181 و بعد .